Als ouder zie je je kind groeien en veranderen. Je merkt hoe je kind reageert op anderen en hoe het speelt. Je ziet wanneer het boos of verdrietig wordt of zich juist terugtrekt. Soms verloopt dit vanzelf, maar soms roept gedrag vragen op. Misschien vraag je je af of bepaald gedrag past bij de leeftijd van je kind of dat je kind ergens moeite ervaart.
In dit artikel lees je wat sociaal-emotionele ontwikkeling inhoudt en hoe die zich globaal ontwikkelt bij kinderen van 4 tot en met 12 jaar. Ook lees je welke signalen kunnen wijzen op vastlopen.
Wat is de sociaal-emotionele ontwikkeling?
De sociaal-emotionele ontwikkeling gaat over hoe een kind omgaat met gevoelens en hoe het contact maakt met anderen. Hierbij kun je denken aan het herkennen en uiten van emoties en het omgaan met boosheid, verdriet of angst. Ook gaat het over hoe een kind reageert op spanning en verandering. Daarnaast gaat het over het vertrouwen dat een kind ontwikkelt in zichzelf en in de omgeving. Deze ontwikkeling begint al vanaf de geboorte en verloopt bij ieder kind in een eigen tempo.
Ontwikkeling bij kinderen van 4 tot en met 6 jaar
In de kleuterleeftijd worden kinderen zich steeds meer bewust van anderen. Ze willen graag samenspelen en erbij horen, maar weten nog niet altijd hoe. Conflicten, jaloezie of onzekerheid kunnen zichtbaar worden. Dat gebeurt vooral in contact met andere kinderen. Kleuters kunnen gevoelens al beter benoemen. Ze hebben nog wel steun nodig bij teleurstellingen, regels en grenzen.
Emoties kunnen in deze fase nog groot en snel zijn. Oefenen, uitproberen en soms moeite ervaren hoort bij de ontwikkeling. Kinderen leren stap voor stap hoe zij met zichzelf en anderen omgaan.
Ontwikkeling bij kinderen van 7 tot en met 9 jaar
In deze leeftijd groeit het zelfbewustzijn van kinderen. Ze vergelijken zichzelf vaker met anderen en worden gevoeliger voor hoe zij overkomen. Vriendschappen krijgen meer betekenis en kinderen gaan sociale situaties beter begrijpen. Tegelijkertijd kunnen onzekerheid en gevoeligheid voor kritiek toenemen.
Kinderen laten gevoelens nu vaker minder zichtbaar zien. Spanning kan daardoor van binnen aanwezig zijn, ook als het gedrag aan de buitenkant rustig lijkt. Sommige kinderen trekken zich terug. Andere kinderen worden perfectionistisch, boos of snel gefrustreerd. Ze zijn bezig met het goed willen doen en erbij horen.
Ontwikkeling bij kinderen van 10 tot en met 12 jaar
Vanaf 10 jaar worden sociale relaties en zelfbeeld nog belangrijker. Kinderen ontwikkelen een duidelijker beeld van zichzelf en van hun plek tussen anderen. De mening van leeftijdsgenoten krijgt meer invloed en erbij horen wordt belangrijker. Dit kan onzekerheid, schaamte of prestatiedruk met zich meebrengen.
Gevoelens worden in deze fase vaker van binnen gehouden. Kinderen laten minder snel zien wat er speelt, terwijl spanning wel aanwezig kan zijn. Dit kan zich uiten in somberheid, terugtrekken of boosheid. Ook spanning rondom school en prestaties komt voor. Kinderen zoeken meer zelfstandigheid, maar hebben tegelijkertijd nog behoefte aan steun en begrip van volwassenen.
Herken je dit bij je eigen kind? In een gratis adviesgesprek kijken we samen wat er speelt.
Wanneer hoort gedrag bij de ontwikkeling?
Het is normaal dat kinderen boos, verdrietig of angstig zijn. Deze gevoelens horen bij het opgroeien en bij de verschillende fases die een kind doorloopt. Meestal is er beweging zichtbaar in het gedrag. Emoties komen en gaan en kinderen ontwikkelen zich verder. Gedrag hoeft niet altijd meteen opgelost te worden. Vaak is nabijheid en begrip al genoeg.
Wanneer kan een kind vastlopen?
Soms merk je als ouder dat gedrag langdurig aanhoudt of steeds heftiger wordt. Een kind kan dan bijvoorbeeld vaak extreem boos of verdrietig zijn, zich angstig gedragen of snel overprikkeld raken. Het kan ook zijn dat een kind moeite heeft met contact maken, weinig zelfvertrouwen laat zien of veel controle probeert te houden.
Dat betekent niet dat er iets mis is met een kind. Het kan wel een signaal zijn dat het kind ergens mee worstelt.
Er kan een duidelijke aanleiding zijn voor het vastlopen in de sociaal-emotionele ontwikkeling. Denk aan een scheiding, verlies of een ingrijpende verandering in de thuissituatie. Ook zonder duidelijke gebeurtenis kan een kind vastlopen. Sommige kinderen zijn gevoeliger of maken dingen intenser mee. Gevoelens kunnen zich dan opstapelen en voor een kind moeilijk te hanteren worden.
De rol van spel in deze ontwikkeling
Spelen is voor kinderen een belangrijke manier om te laten zien wat er vanbinnen speelt. In het spel kunnen kinderen ervaringen verwerken, emoties uiten en situaties naspelen.
Soms heeft een kind moeite met het uiten van gevoelens of loopt het vast in gedrag. Ook kan een kind iets hebben meegemaakt dat nog niet verwerkt is. Speltherapie kan dan ondersteuning bieden. In speltherapie krijgt een kind de ruimte om zichzelf te laten zien in spel, op een manier die past bij zijn of haar tempo. In het artikel waarom speltherapie meer is dan gewoon spelen lees je hier meer over.
Twijfel je over de ontwikkeling van je kind?
Merk je dat je kind vastloopt? Dan kan het helpend zijn om hierover in gesprek te gaan. Ik denk graag met je mee.
Wil je lezen hoe dit bij een ander gezin liep? In Van onzekerheid naar stevig in je schoenen staan lees je hoe een jongen van 8 zich weer durfde te laten zien.
Neem gerust contact op voor een gratis adviesgesprek. Ik neem binnen 12 uur contact op, ook in het weekend. Een verwijzing heb je niet nodig.
